MUZEJ PČELARSTVA PORODICE ŽIVANOVIĆ

U Sremskim Karlovcima, u porodičnoj kući i prostranom dvorištu sa oko 200 košnica i stotinak sačuvanih predmeta kojima je pčelario njegov deda, Bora Živanović je 1968. godine osnovao mali porodični muzej, jedinstven u našoj zemlji. Izložio je predmete koji se danas zaista retko mogu videti i trudio se da uz zanimljivu priču o njima, zainteresovani posetioci osete miris voska i propolisa iz minulih vremena. Te godine prof. Bogoljub Konstantinović prvi put je doveo studente Poljoprivrednog fakulteta u Zemunu, a tu tradiciju nastavlja prof. Mića Mladenović, koji je ove godine doveo 37. generaciju studenata voćarsko-vinogradarskog i stočarskog smera. Pčelinjak, zajedno sa izložbom, postao je poligon za obuku studenata, na kome su oni mogli sagledati i tradicionalan i moderan način pčelarenja. Na izložbi su im bili dostupni razni tipovi košnica i mnogi predmeti koji su se upotrebljavali prilikom rada oko pčela i pčelinjih proizvoda. I danas se tu nalazi istresaljka iz 1876. godine, parni topionik za vosak iz 1881., dimilice i dr.Najatraktivniji eksponat je svakako košnica u obliku crkve iz (1880). Ona je godinama ukrašavala veliki pčelinjak Jovana Živanovića (1814-1916) ,koga nazivaju ,,ocem racionalnog pčelarstva u nas''.
Mnogi eksponati,dokumenti i knjige pričaju o ovom neobičnom čoveku koji je kroz ceo svoj život preplitao dve sasvim različite nauke-filologiju i pčelarstvo.
Započeo je sa filologijom, tako što je posle završene Srpske velike gimnazije karlovačke, u Beču studirao slavistiku i još tada bio veliki pristalica Vuka Karadžića. U tadašnjim časopisima ,,Javor'' i ,,Danica'' objavljivao je članke u kojima se zalagao za čistotu našeg narodnog jezika. Već od 1865. godine, bio je postavljen za profesora srpskog jezika u Karlovačkoj gimnaziji a potom i Bogosloviji. Za svoje đake napisao je dela: Srpska čitanka, Srpska gramatika i dr.
Jovan Živanović i na polju pčelarstva postiže veoma značajne uspehe, i kao praktičar i kao pisac. Naime, prihvativši teoriju o pčelarstvu, poljskog naučnika ?erzona, on je ovu privrednu granu postavio na modernu, naučnu osnovu. Tako se racionalno pčelarstvo kod nas prmenjuje od osamdesetih godina 19. veka, kada je on počeo da pčelari. Njegov pčelinjak 1907. broji 400 košnica ,,amerikanki'',koje je sam konstuisao. Živanovićeva košnica odi grala je revolucionarnu ulogu u prelasku sa nepokretnog na pokretno saće. U Sremkim Karlovcima je 1896. godine pokrenuo časopis ,,Srpski pčelar'',koji je izlazio sve do Prvog svetskog rata. Napisao je i knjigu ,,Srpski pčelar'' (koja je nedavno ponovo štampana), ,,Srpski rečnik za kovandžije'', ,,O medu'', i druga dela.
Kao veoma aktivan pčelar i filolog, bio je član mnogih uglednih ustanova i društava:Srp ske kraljevske akademije u Beogradu, Matice srpske u Novom Sadu,češkog zemaljskog centralnog društva u Bernu i drugih.
Jednim delom, Muzej pčelarstva čine predmeti ovog zaslužnog čoveka, a pošto su tokom proteklih godina,pristizali i novi, koji svedoče o ljudskom bavljenju pčelama kroz istori ju ukazala se potreba za proširenjem stalne izložbe. Nakon smrti Bore Živanovića 1997. godine, i promene vlasnika stare kuće, Skupština opštine Sremski Karlovci pruža podršku muzeju,i traži da se on otvori za širi krug posetilaca, koji žele da upoznaju bogatu prošlost ovog gradića, nekada sedišta srpske kulture i prosvete. Da bi muzej dobio novu zgradu,su pruga pok.Bore Živanovića, Vera Živanović, prodaje svoju poslednju nekretninu, i gradnja započinje 2002. godine. Kako početna sredstva nisu bila dovoljna, radovi su tekli zahvalju jući brojnim pojedincima koji su pomogli radom ili donacijama, a ideju je podržao i Po krajinski sekretarijart za kulturu. Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture je dao idejno rešenje, a Sekretarijat za nauku omogućio razradu glavnog projekta.
U tri prostorije biće izloženi predmeti, koji će pričati priču o osnivaču modernog pčelarst va u nas, prof. Jovanu Živanoviću i pčelarstvu u prošlosti. Vodiće se računa o specifičnosti pojedinih regija i o preglednosti materijala kao i o legendama koje moraju biti jednako či tljive svima - od učenika osnovnih škola, do stručnjaka koji se bave pčelarstvom na nauč noj bazi. Takođe je jedna prostorija predviđena za tehnološku preradu pčelinjih prizvoda.
Nova zgrada Muzeja, smeštenaje u prostrano dvorište sa bujnom vegetacijiom, medono snim biljkama, među kojima je i evodija koju je zasadila delegacija pčelara iz Budimpešte 1975. godine, povodom proslave stogodišnjice modernog pčelarstva na ovim prostoroma.
Tako se ova ,,botanička bašta'', svojim novim sadržajima polako pretvara u etnopark,jer se tu nalazi ,u brdo, duboko ukopan, skoro 300 godina star, vinski podrum sa buradima i pred metima za preradu grožđa i proizvodnju vina. Malo se zna da su se sve generacije porodi ce Živanović bavile vinogradarstvom i vinarstvom, a u istorijskoj enološkoj literaturi,po minju se poznati proizvođači i izvoznici vina, posebno kada su u pitanju specijalna desert na vina kao što su auzbruh i bermet. Ona su našla svoje mesto u trdiciji karlovačkih vina, koja su se pila na dvorovima Pešte i Beča, a stizala su i do Njujorka. Zato je u planu izrada prostora kraj laguma u kome će biti izloženi predmeti koji se odnose na ovu delat nost. Enterijer porodične kuće, stare preko 200 godina, dobrotom novog vlasnika, biće uređen tako, kako je izgledao u 19. veku kada je živeo Jovan Živanović i biće takođe dostupan posetiocima, a monumentalni podrum ispod kuće, biće uređen u prostor za predavanja i prezentacije proizvoda i knjiga.
Pošto je posetilaca sve više, i prostrani park postaje sve tešnji, broj košnica je sve manji ,a pčelinjak je izmešten tamo gde ga je 1875. godine, na porodičnom imanju Matej, osnovao Jovan Živanović. Danas je nezamislivo pčelariti na mestu do koga ne vodi asvaltni put.
Na žalost, pravog puta još uvek nema, pa je i njegova izgradnja jedan od važnijih zadataka.
Bogatstvo i značaj sadržaja kulturnog i prirodnog nasleđa, njihovo prožimanje i velika za interesovanost ljudi, kako kod nas, tako i u inostranstvu, stvorili su mogućnost za postojać nje ove vrste etnoparka, veoma značajnog za Sremske Karlovce, i njegove tradicije srpskog naroda.

Žarko Živanović
Sremski Karlovci